Δὲν ὑπάρχει κανένα ἔχειν, μονάχα ἕνα εἶναι· ἕνα εἶναι πού απαιτεὶ τὴν τελευταία ἀνάσα, τὴν ασφυξία.
*
Ἡ τέχνη μας εἶναι στραβωμένη ἀπὸ τὴν ἀλήθεια. Τὸ φῶς ποὺ ὑποχωρεῖ πάνω σ’ ἕνα δύσμορφο πρόσωπο, αὐτὸ εἶναι ἀληθινὸ, τίποτε ἄλλο.
*
Δύο δυνατότητες: εἴτε νὰ γίνεσαι ἀπείρως μικρὸς εἴτε νὰ εἶσαι ἤδη. Τὸ πρῶτο εἶναι τελειότητα, δηλαδὴ ἀπραξία, τὸ δεύτερο ἔναρξη, δηλαδὴ πράξη.
*
Τὰ μέσα ἀποπλάνησης ποὺ διαθέτει ὁ κόσμος αὐτὸς καθὼς καὶ τὸ σημάδι τῆς ἐγγύησης ὅτι ὁ κόσμος τοῦτος εἶναι μονάχα ἕνα πέρασμα, εἶναι τὸ ἴδιο πράγμα. Δικαίως, διότι μόνον ἔτσι μπορεῖ νὰ μᾶς ἀποπλανήσει ὁ κόσμος, καὶ αὐτὸ ἀνταποκρίνεται στὴν ἀλήθεια. Τὸ ἄσχημο εἶναι ὅμως ὅτι, ἀφοῦ πετύχει ἡ ἀποπλάνηση, ξεχνᾶμε τὴν ἐγγύηση κι ἔτσι οὐσιαστικὰ τὸ καλὸ μᾶς τράβηξε στὸ κακό, καὶ τὸ βλέμμα τῆς γυναίκας στὸ κρεβάτι της.
*
Δὲν εἶναι ἀπαραίτητο νὰ βγεῖς ἀπὸ τὸ σπίτι. Μεῖνε δίπλα στὸ τραπέζι σου καὶ ἀφουγκράσου. Μὴν ἀφουγκράζεσαι κἄν, περίμενε μόνον. Μὴν περιμένεις κἄν, νὰ εἶσαι ἀπόλυτα σιωπηλὸς καὶ μόνος. Ὁ κόσμος θὰ σοῦ προσφερθεῖ γιὰ νὰ τὸν ἀποκαλύψεις, δὲν μπορεῖ νὰ κάνει ἀλλιῶς, θαμπωμένος θὰ κουλουριαστεῖ μπροστά σου.
*
Ἔχει τὴν αἴσθηση ὅτι μὲ τὸ ποὺ ζεῖ φράσσει τὸν δρόμο. Ἀπὸ τὸ ἐμπόδιο αὐτὸ ἀντλεῖ στὴ συνέχεια τὴν ἀπόδειξη ὅτι ζεῖ.
Φραντς Κάφκα, Αφορισμοί, μτφρ. Σπύρος Δοντάς, εκδ. Στιγμή
* * *
'Πιθανῶς κανένας ἄλλος συγγραφέας τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα δὲν ἔχει μελετηθεῖ τόσο ὅσο ὁ Κάφκα. Ἡ σχετικὴ βιβλιογραφία σχηματίζει (δὲν ἀποτελεῖ εἰρωνεία;) δύσβατους λαβυρίνθους. Οἱ περισσότεροι ἀναλυτὲς ἔχουν ἐπιλέξει γιὰ τὴν προσέγγισή τους μιὰν ὁπτικὴ γιὰ τὴν ὁποία, συνήθως, θεωροῦν πρόδρομο τὸν ἴδιο τὸν συγγραφέα. Τί πιὸ φυσικὸ ἀπὸ μιὰ ψυχαναλυτικὴ ἀνάγνωση, ὅταν ὁ ἴδιος ὁ Κάφκα ἀνατέμνει τὴ σχέση μὲ τὸν πατέρα του στὴν περίφημη Ἐπιστολή του (1919); Τί πιὸ λογικὸ ἀπὸ μιὰν ἀποκρυπρογράφηση τοῦ ἔργου του ἀπὸ τὴ σκοπιὰ τῆς φιλοσοφίας τῆς ὕπαρξης, ὅταν ἡ ὑπαρξιακὴ ἀγωνία (Angst) εἶναι ἐξόθαλμα παρούσα στὰ κείμενά του καὶ γνωρίζουμε ὅτι εἶχε μελετήσει, νεαρὸς ἤδη, τὸν Kirkegaard. Ἡ κριτική του στὴ δαιδαλώδη αὐστριακὴ διοίκηση δὲν εἶναι, ἀκριβῶς, ὁ κύριος στόχος τῶν μεγάλων μυθιστορημάτων του; Εἶναι, ὅμως, ὁ Κάφκα ἁπλῶς ἡ σκοτεινὴ πλευρὰ τῆς γραφειοκρατίας, ὅπως εἶναι Ὁ καλὸς στρατιώτης Σβέικ τοῦ JaroslavHašek ἡ φαιδρή της; Τὸ ἀλλόκοτο χιοῦμορ του δὲν ἐμπνέει ἀποδεδειγμένα τοὺς σουρεαλιστές, ὅπως ὀρθὰ ἐπισημαίνει ὁ Milan Kundera; Καὶ ὅμως, ἡ πανταχοῦ παρουσία τοῦ Κάφκα εἶναι ἕνα σχετικὰ πρόσφατο φαινόμενο, τὸ ὁποῖο συνδέεται καὶ μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ σημαντικότερα ἔργα του ἐκδόθηκαν μεταθανάτια. Σὲ μιὰ διάλεξη τοῦ καθηγητῆ τῆς γερμανικῆς λογοτεχνίας Herbert Cysarz στὴν Πράγα, τὸ φθινόπωρο τοῦ 1931, ὅταν ρωτήθηκε γιὰ τὸν Κάφκα, ἀπάντησε λακωνικά: «Ἕνας Ἑβραῖος Κλασικός». Μετὰ τὸν Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο τὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὸ ἔργο του ἀπογειώθηκε, ἀλλὰ κυρίς στὴ δυτικὴ Εὐρώπη καὶ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς. Στὴ σοσιαλιστικὴ Τσεχοσλοβακία, ἡ ἐπίσημη ἄποψη ἐπηρεαζόταν ἀπὸ τὴν ἐπιφυλακτικότητα μὲ τὴν ὁποία ἀντιμετωπιζόταν ὁ «παρακμιακὸς» Κάφκα στὴν Λαϊκὴ Δημοκρατία τῆς Γερμανίας. Μόλις τὸ 1964, λίγα χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν Ἄνοιξη τῆς Πράγας, ὁ Max Brod κατάφερε νὰ προκαλέσει τὸν ἐνθουσιασμὸ τῶν Τσέχων γιὰ τὸ ἔργο τοῦ φίλου του μὲ μιὰ διάλεξη του στὸ μοναστήρι τοῦ Strahov.'
Σπύρος Δοντάς, από το 'Εισαγωγικό Σημείωμα' της έκδοσης