'ΑΘΗΝΑΙΟΣ. [...] περὶ δικαιοσύνης ὅλως καὶ τῶν δικαίων ἀνθρώπων τε καὶ πραγμάτων καὶ πράξεων πάντες πως συνομολογοῦμεν πάντα εἶναι ταῦτα καλά, ὥστε οὐδ’ εἴ τις διισχυρίζοιτο εἶναι τοὺς δικαίους ἀνθρώπους, ἄν καὶ τυγχάνωσιν ὄντες αἰσχροὶ τὰ σώματα, κατ’ αὐτό γε τὸ δικαιότατον ἦθος ταύτῃ παγκάλους εἶναι, σχεδὸν οὐδεὶς ἄν λέγων οὕτω πλημμελῶς δόξευε λέγειν.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ. Οὐκοῦν ὀρθῶς;
ΑΘ. Ἴσως· ἴδωμεν δὲ ὡς, εἰ πάντ’ ἐστῖν καλὰ ὅσα δικαιοσύνης ἔχεται, τῶν πάντων τοι καὶ τὰ παθήματα ἡμῖν ἐστίν, σχεδὸν τοῖς ποιήμασιν ἴσα.
ΚΛ. Τί οὖν δή;
ΑΘ. Ποίημα μέν, ὅπερ ἄν ᾖ δίκαιον, σχεδὸν ὅσονπερ ἄν τοῦ δικαίου κοινωνῇ, κατὰ τοσοῦτον γίγνεσθαι καλὸν ὁμολογούμενον, οὑκ ἂν διαφωνοῦντα παρέχοι τὸν λόγον;
ΚΛ. Ἀληθῆ.
ΑΘ. Ἐὰν δέ γε δίκαιον μὲν ὁμολογῶμεν, αἰσχρὸν δὲ εἶναι πάθος, διαφωνήσει τό τε δίκαιον καὶ τὸ καλόν, λεχθέντων τῶν δικαίων αἰσχίστων εἶναι.
ΚΛ. Πῶς τοῦτο εἴρηκας;
ΑΘ. Οὐδὲν χαλεπὸν ἐννοεῖν· οἱ γὰρ ὁλίγῳ πρόσθεν τεθέντες ἡμῖν νόμοι πάντων ἐναντιώτατα παραγγέλλειν δόξειαν ἄν τρῖς λεγόμενοις.
ΚΛ. Ποίοις;
ΑΘ. Τὸν ἱερόσυλόν που ἐτίθεμεν δικαίως ἄν ἀποθνῄσκειν καὶ τῶν εὖ κειμένων νόμων πολέμιον, καὶ μέλλοντες δὴ νόμιμα τοιαῦτα τιθέναι πάμπολλα ἐπέσχομεν, ἰδόντες ὡς τοιᾶυτα τιθέναι πἀμπολλα ἐπέσχομεν, ἰδόντες ὡς ταῦτα ἐστὶν μὲν ἄπειρα παθήματα πλήθει καὶ μεγέθεσιν, δικαιότατα δὲ πάντων παθημάτων καὶ συμπάντων αἴσχιντα. μῶν οὐχ οὕτως ἡμῖν τά τε δίκαια καὶ τὰ καλὰ τοτὲ μὲν ὡς ταὐτὰ σύμπαντα, τοτὲ δὲ ὡς ἐναντιώτατα φανεῖται;
ΚΛ. Κινδυνεύει.
ΑΘ. Τοῖς μὲν τοίνυν πολλοῖς οὕτω περὶ τὰ τοιαῦτα ἀσυμφώνως τὰ καλὰ καὶ τὰ δίκαια διερριμμένα προσαγορεύεται.'
'ΑΘ. Μεταβάλλει μὲν τοίνυν πάνθ’ ὅσα μέτοχά ἐστιν ψυχῆς, ἐν ἑαυτοῖς κεκτημένα τὴν τῆς μεταβολῆς αἰτίαν, μεταβάλλοντα δὲ φέρεται κατὰ τὴν τῆς εἱμαρμένης τάξιν καὶ νόμον· σμικρότερα μὲν τῶν ἠθῶν μεταβάλλοντα ἐλάττω κατὰ τὸ τῆς χώρας επίπεδον μεταπορεύεται, πλείω δὲ καὶ ἀδικώτερα μεταπεσόντα, εῖς βάθος τά τε κάτω λεγόμενα τῶν τόπων [...].'
* * *
'ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Όταν μιλάμε για τη δικαιοσύνη γενικά, είτε σε ανθρώπους αφορά είτε σε πράγματα είτε σε πράξεις, συμφωνούμε ότι πρόκειται για κάτι ωραίο. Μπορεί μάλιστα κάποιος να ισχυριστεί, χωρίς να φανεί ότι μιλά παράλογα, πως οι δίκαιοι άνθρωποι είναι εξαιρετικά όμορφοι, έστω κι αν έχουν κακοφτιαγμένο σώμα, χάρη στον εξαιρετικά δίκαιο χαρακτήρα τους.
ΚΛΕΙΝΙΑΣ. Δεν θα ήταν σωστό αυτό;
ΑΘ. Ίσως. Αν όμως όλα όσα έχουν την ιδιότητα της δικαιοσύνης είναι ωραία, τότε θα πρέπει να εξετάσουμε αν περιλαμβάνονται σ' αυτά όσα παθαίνουμε, τα οποία είναι ανάλογα, γενικά μιλώντας, με όσα κάνουμε στους άλλους.
ΚΛ. Τι θες να πεις;
ΑΘ. Μια δίκαιη ενέργεια που κάνουμε συμμετέχει στη δικαιοσύνη με το ίδιο ποσοστό με το οποίο συμμετέχει και στο καλό;
ΚΛ. Φυσικά.
ΑΘ. Επομένως κι οποιοδήποτε πάθημα μετέχει στη δικαιοσύνη με την ίδια αναλογία γίνεται ωραίο. Δεν συμφωνούμε σ’ αυτό;
Κλ. Βεβαίως.
ΑΘ. Αν παραδεχτούμε ότι ένα πάθημα είναι άσχημο αλλά συγχρόνως και δίκαιο, τότε το δίκαιο και το ωραίο θα βρίσκονται σε ασυμφωνία, αφού υποστηρίζουμε πλέον ότι κάτι δίκαιο είναι πολύ άσχημο.
ΚΛ. Τι εννοείς;
ΑΘ. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις. Οι νόμοι που θεσπίσαμε πριν από λίγο θα φαίνονται να βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι λέμε τώρα.
ΚΛ. Πώς είναι δυνατό;
ΑΘ. Νομίζω ότι προτείναμε με τους νόμους μας να καταδικάζονται σε θάνατο οι ιερόσυλοι κι οι εχθροί του καθεστώτος. Ενώ όμως είμαστε έτοιμοι να φτιάξουμε πολλές τέτοιες διατάξεις, σταματήσαμε γιατί αντιληφθήκαμε ότι θα επέβελαν αμέτρητες δοκιμασίες, που θα ήταν απόλυτα δίκαιες αλλά και πολύ άσχημες. Έτσι, τη μια στιγμή θεωρούμε ότι το δίκαιο και το καλό μοιάζουν, ενώ την άλλη πως είναι τελείως αντίθετα μεταξύ τους.
ΚΛ. Έχεις δίκιο.
ΑΘ. Αυτός είναι ο λόγος της ασυμφωνίας ανάμεσα στον πολύ κόσμο, που καταστρέφει την ενότητα του καλού και του δικαίου.'
'ΑΘ. Όλα λοιπόν τα πράγματα που έχουν ψυχή μεταβάλλονται, γιατί έχουν μέσα τους την αιτία της μεταβολής, και καθώς γίνεται αυτό μετακινούνται σύμφωνα με την τάξη και τον νόμο της μοίρας. Οι μικρές αλλαγές σε ασήμαντες πλευρές του χαρακτήρα είναι μετατοπίσεις στο επίπεδο της περιοχής του, ενώ η μεγάλη μετακίνηση προς την αδικία μεταφέρει την ψυχή στο βάθος του κάτω κόσμου [...].'
Πλάτων, Νόμοι, Τόμος 5, μτφρ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, εκδ. Κάκτος