προγραφές

'COLIN GORDON: Μία ερώτηση που γίνεται συχνά μεταξύ των αγγλόφωνων αναγνωστών σας είναι η εξής: Ποια είναι άποψή σας περί της σχέσης ή της απουσίας κάποιας σχέσης ανάμεσα στο τωρινό και πρόσφατο έργο σας και σε ό,τι γίνεται αντιληπτό ως μαρξισμός ή για να το πούμε πιο απλά ανάμεσα στο έργο σας και στον Marx;

MICHEL FOUCAULT: Θέλετε να με ρωτήσετε ποιες είναι οι σχέσεις που εγώ ο ίδιος έχω συγκροτήσει ανάμεσα στο έργο μου και στον μαρξισμό; Θα σας απαντούσα ότι δεν έχω συγκροτήσει κάποια σχέση. Δεν έχω συγκροτήσει καμία σχέση με τον μαρξισμό, από τη στιγμή που έχω την εντύπωση ότι ο μαρξισμός είναι μία πραγματικότητα τόσο πολύπλοκη, τόσο μπερδεμένη, συγκροτημένη από τόσα πολλά διαδοχικά ιστορικά στρώματα, παγιδευμένη επίσης στο εσωτερικό τόσων πολλών πολιτικών στρατηγικών –ας μην αναφέρω από τόσες πολλές τακτικές γκρουπούσκουλων– ώστε στο τέλος να μη ενδιαφέρει να γνωρίζω τι γίνεται με τον μαρξισμό στο έργο μου και ποιες είναι οι σχέσεις μου μαζί του. Οι σχέσεις ανάμεσα στο έργο μου και στον Marx είναι ένα τελείως διαφορετικό ζήτημα. Αν θέλετε, θα έλεγα πολύ ωμά και θέτοντας τα πράγματα υπό τη μορφή καρικατούρας: προσωπικά, τοποθετώ το έργο μου στη γενεαλογική γραμμή που εκκινεί από το δεύτερο Βιβλίο του Κεφαλαίου. Θα έλεγα σε πολύ αδρές γραμμές ότι υπάρχει μία ολόκληρη κληρονομιά, μία ολόκληρη ανάκτηση και ένας ολόκληρος στοχασμός γύρω από το πρώτο Βιβλίο του Κεφαλαίου, για να γνωρίσουμε το εμπόρευμα, την αγορά, την αφαίρεση της ανθρώπινης ύπαρξης που απορρέει από αυτή, κ.ο.κ. Λοιπόν, υπάρχει μία μακρά παράδοση που βρίσκει κανείς στη Γαλλία στο έργο του Lefebvre, θα μπορούσε να πει κανείς, πιστεύω, ότι μέχρι σε ένα ορισμένο σημείο και ο Marcuse ακόμα εντάσσεται σε αυτό το ρεύμα κριτικής. Σε ό,τι με αφορά, αυτό που με ενδιαφέρεις το έργο του Marx, εν τέλει αυτό που με ενέπνευσε μπορώ να πω, είναι το δεύτερο Βιβλίο του Κεφαλαίου· δηλαδή, ακριβώς ό,τι αφορά τις αναλύσεις, οι οποίες είναι κατ’ αρχήν ιστορικά συγκεκριμένες [historiquement concrètes], περί της γέννησης του καπιταλισμού, ειδικά από την άποψη της εγκαθίδρυσης και εξέλιξης των δομών και των θεσμών εξουσίας. Επομένως, αν θέλετε να φέρουμε στο νου μας, για άλλη μία φορά πολύ σχηματικά, το πρώτο Βιβλίο γύρω από τη γέννηση του κεφαλαίου και το δεύτερο γύρο από την ιστορία, γύρω από τη γενεαλογία του καπιταλισμού, θα ισχυριζόμουν ότι μέσω του δεύτερου Βιβλίου, και για παράδειγμα σε ό,τι έγραψα γύρω από την πειθαρχία, το έργο μου είναι για όλα αυτά εγγενώς συνδεδεμένο με αυτό που γράφει ο Marx. Θα πρόσθετα απλώς, εν είδει παρενθέσως, ότι υπήρξα αρκετά προσεκτικός, ώστε να μην κάνω όλες τις αναφορές που θα μπορούσα να είχα κάνει στον Marx, διότι οι αναφορές στον Marx εντός του πνευματικού και πολιτικού κλίματος στη Γαλλία σήμερα δεν λειτουργούν καθόλου ως δείκτες προέλευσης [indicateurs d’origine], αλλά ως σημάδια προσκόλλησης [marques d’appartenance]. Είναι ένας τρόπος να πει κανείς, μη με αγγίζετε, βλέπετε ότι είμαι πράγματι άνθρωπος της αριστεράς, ότι είμαι μαρξιστής, και η απόδειξη είναι ότι παραθέτω τον Marx. Ως εκ τούτου, προτιμώ να καλύπτω τις αναφορές στον Marx, τις οποίες οι ίδιοι οι μαρξιστές αδυνατούν να αναγνωρίσουν, παρά να ενεργήσω όπως κάνουν δυστυχώς πολλοί, οι οποίοι ενώ κάνουν σχόλια που ουδεμία σχέση έχουν με τον μαρξισμό, προσθέτουν κατόπιν μία μικρή υποσημείωση με αναφορά στον Marx και ξεμπερδεύουν, καθώς το κείμενο αποκτά την πολιτική του σημασία. Απεχθάνομαι τα σημάδια προσκόλλησης και προτιμώ να κάνω μια λιγότερη παρά μία περισσότερη αναφορά στον Marx.'

από το Σκέψεις Γύρω από τον Μαρξισμό, τη Φαινομενολογία και την Εξουσία: Αδημοσίευτη συνέντευξη του Michel Foucault στους Colin Gordon and Paul Patton (93 Απριλίου 1978), μτφρ. Θανάσης Λάγιος, εκδ. Futura