'Ως «ζωντανό νόμισμα» η βιομηχανική δούλα έχει ταυτοχρόνως την αξία ενός σημείου που εγγυάται τον πλούτο και την αξία του ίδιου του πλούτου. Ως σημείο έχει την αξία όλων των άλλων ειδών υλικού πλούτου, όμως ως πλούτος αποκλείει κάθε άλλη ζήτηση, εκτός από τη ζήτηση της οποίας αναπαριστά την ικανοποίηση. Όμως η ιδιότητά της ως σημείου αποκλείει εξίσου την κυριολεκτική ικανοποίηση. Ιδού σε τι διαφέρει ως προς την ουσία το ζωντανό νόμισμα από την κατάσταση της βιομηχανικής δούλας (σελέμπριτι, σταρ, μοντέλο διαφήμισης, υπάλληλος υποδοχής κ.λπ.). Η βιομηχανική δούλα δεν μπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο σημείου, εφόσον η ίδια διακρίνει καθαρά ανάμεσα στο τι συμφωνεί να πληρωθεί, σε αδρανές νόμισμα, και στο τι αξίζει στα ίδια της τα μάτια.
Ωστόσο αυτή η κατηγορηματική διάκριση, η οποία εξακολουθεί να υπάγεται εδώ όπως και αλλού σαν ηθική, απλώς αποκρύπτει την θεμελιώδη σύγχυση: και πράγματι, κανείς δεν διανοείται ποτέ να ορίσει υπό τον όρο «δούλα» τούτη την κατηγορία των «θηλυκών παραγωγών» –αρκεί ο όρος «δούλα» να εκφράζει αν όχι την προσφορά, τουλάχιστον τη διαθεσιμότητα σε μία ζήτηση υποκείμενη σ’εκείνη των περιορισμένων αναγκών. Η συγκίνηση, απομονωμένη από το ζωντανό αντικείμενο, που είναι η πηγή της, έχοντας καταστεί «παράγοντας παραγωγικής διαδικασίας», καταλήγει να διασκορπιστεί στα πολλαπλά κατασκευασμένα αντικείμενα, τα οποία, μέσω των περιορισμένων αναγκών που ορίζουν, προκαλούν εκτροπή της μη δυνάμενης να διατυπωθεί ζήτησης: κι εδώ ακριβώς έγκειται η γελοιότητά της σε σχέση με την όλη «σοβαρότητα» των συνθηκών εργασίας. Με αυτόν τον τρόπο η βιομηχανική δούλα είναι διαθέσιμη μόνο ως ένα οποιοδήποτε άλλο εργατικό δυναμικό, εφόσον, χωρίς να συγκροτείται καθόλου ως σημείο, ως νόμισμα, χρειάζεται να εξαρτάται «εντίμως» από το αδρανές νόμισμα. Και ο όρος «δούλα» είναι κυριολεκτικά υπερβολικός, άτοπος, προσβλητικός, από τη στιγμή που είναι ελεύθερη να δεχθεί ή όχι τον μισθό της. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια παραμένει σώα και αβλαβής, ενώ το χρήμα διαφυλάσσει όλη την αξία του. Δηλαδή το φάσμα επιλογών που συνεπάγεται η αφηρημένη λειτουργία του κοινού παρονομαστή αξίας σημαίνει ότι καμιά αποτίμηση δεν μπορεί ποτέ να θίξει την ακεραιότητα του προσώπου, με αποτέλεσμα να εφαρμόζεται μόνο επί της αποδοτικότητας των παραγωγικών του ικανοτήτων, με τρόπο που αντιμετωπίζει «αμερόληπτα» και διασφαλίζει την ουδετερότητα των αντικειμένων. Όμως αυτό είναι ένας φαύλος κύκλος: διότι, από βιομηχανική σκοπιά, η ακεραιότητα του προσώπου υπάρχει απλώς και μόνο εντός και μέσω της αποτιμήσιμης αποδοτικότητάς του ως νομίσματος.
Από τη στιγμή που η σωματική παρουσία της βιομηχανικής δούλας εμπεριέχεται απόλυτα στη σύνθεση μιας αποδοτικότητας και αποτιμάται βάσει αυτού που παράγει –η φυσιογνωμία της είναι αδιαχώριστη από την εργασία της–, προκύπτει η παραπλανητική διάκριση μεταξύ του προσώπου και της δραστηριότητάς του. Η σωματική παρουσία είναι ήδη εμπόρευμα, ανεξαρτήτως και επιπροσθέτως του εμπορεύματος και στην παραγωγή του συμβάλλει η εν λόγω παρουσία. Και εφεξής η βιομηχανική δούλα είτε εγκαθιδρύει μία στενή σχέση ανάμεσα στη σωματική της παρουσία και στο χρήμα που αποφέρει είτε υποκαθιστά η ίδια τη λειτουργία του χρήματος, ούσα η ίδια το χρήμα: το ισοδύναμο του πλούτου και συνάμα ο ίδιος ο πλούτος.'
Πιέρ Κλοσοφκί, Το Ζωντανό Νόμισμα, μτφρ. Θανάσης Λάγιος, εκδ. Πλέθρον
* * *
'Το ζωντανό νόμισμα γράφτηκε με την πρόθεση να αποτελέσει μία πρόκληση για τον παραδοσιακό μαρξισμό, από τη στιγμή που για τον Κλοσσοφσκί η «υποδομή» δεν είναι οικονομικού αλλά ενορμητικού χαρακτήρα, και οι φαντασιώσεις διαδραματίζουν ένα παραγωγικό ρόλο ισοδύναμο με εκείνον που διαδραμάτιζε η εργατική δύναμη στον Μαρξ.
Η συγκίνηση, όπως η εργασία, είναι «παραγωγική». […] Ο πραγματικός παραγωγός και καταναλωτής δεν είναι η αμιγώς πλασματική ενότητα του ατόμου, αλλά μάλλον οι ενορμητικές φαντασιώσεις του. […] Το πάθος είναι ο πρώτος παραγωγός, ο πρώτος κατασκευαστής και ο πρώτος καταναλωτής.
Η ιδέα ότι η οικονομία συνδέεται με την ψυχολογία, η καθεμία με τις δικές της υφέσεις και κρίσεις, είναι κοινός τόπος, αλλά καθιστώντας την οικονομία άμεση έκφραση των ενορμήσεων ο Κλοσσοφσκί ήταν σε θέση να δημιουργήσει τη σύνθεση πολιτικής οικονομίας και λιβιδινικής οικονομίας, την οποία είχαν επιδιώξει πολλοί από τους συχγρόνους του.
Όμως από αυτό προκύπτει ευθέως μία πιο ριζοσπαστική και περίπλοκη θέση. Το ζωντανό νόμισμα ανοίγει με την παρατήρηση ότι «[α]πό τα μέσα του περασμένου αιώνα εκτοξεύτηκαν, εν ονόματι της ζωής των συναισθημάτων, αναθέματα εναντίον των ολέθριων καταστροφών του βιομηχανικού πολιτισμού». Όμως, αν αυτό είναι αλήθεια και αν ο βιομηχανικός πολιτισμός είναι προϊόν των ενορμήσεων, τότε δεν μπορεί κανείς παρά να συμπεράνει ότι «οι ίδιες οι ενορμήσεις παράγουν την καταστολή τους». Ο Κλοσσοφσκί είχε ήδη υποστηρίξει ότι οι ενορμήσεις καταστέλλονται μέσω της δημιουργίας «της ψυχικής και σωματικής ενότητας του υποθέματος», αλλά τώρα επεκτείνει αυτόν τον ισχυρισμό στην οικονομία, η οποία υποστηρίζει το υπόθεμα όπως το κάνει μία σκαλωσιά ή ένα προσθετικό μέλος. Το ένα συνεπάγεται το άλλο, διότι όταν ένα άτομο αποκτήσει μία οργανική και ηθική ενότητα, οι ενορμήσεις και οι φαντασιώσεις του μπορούν να εκφραστούν μόνο στον βαθμό που είναι ο κάτοχος αυτής της ενότητας, η οποία υποστηρίζεται από την ιεραρχία των υλικών και ηθικών αναγκών του κοινωνικού σχηματισμού εντός του οποίου ανήκει το άτομο αυτό. «Η ιεραρχία των αναγκών είναι η οικονομική μορφή καταστολής που θα ασκήσουν οι υφιστάμενοι θεσμοί, από και μέσω της συνείδησης του υποθέματος, επί των αστάθμητων δυνάμεων της ψυχικής του ζωής».'
Daniel W. Smith, 'Πιέρ Κλοσσοφσκί:Από τη Θεατρική Θεολογία στην Αντι-ουτοπία', από την Εισαγωγή της έκδοσης