προγραφές

'[...] το ‘ιδιωτικό’ δεν μπορεί να νοείται απλά ως ένας νοητός χώρος ελευθερίας (θρησκευτικής, οικογενειακής, κ.λπ.) που χρήζει προστασίας από το δημόσιο ‘βλέμμα’ αλλά εμπεριέχει ιεραρχήσεις εξίσου άκαμπτες –αλλά συνήθως αθέατες– με αυτές που διαμορφώνουν το ίδιο το δημόσιο επίπεδο. Κατεξοχήν πολιτικό λοιπόν το ιδιωτικό, μολονότι, όπως εύγλωτα επισημαίνεται πως «θεωρείται μη πολιτικό, καίτοι αποτελεί την πραγματική βάση της πολιτικής και κρύβει την πολιτικότητά του για να στερεώσει την ιδιωτική εξουσία-βία απαγορεύοντας τον πολιτικό έλεγχο και αμφισβήτηση». Ως επακόλουθο, η διάκριση ιδιωτικού – δημόσιου δεν μπορεί παρά να γίνεται αντιληπτή σαν μια κινούμενη άμμος εφόσον όχι μόνο τα όρια της δεν είναι σταθερά αλλά ούτε και το ποιες κατηγορίες κοινωνικής δράσης εντάσσονται κάθε φορά στην μία ή την άλλη ‘θέση’ είναι κάτι δεδομένο: οι μετατοπίσεις από τον ένα χώρο στον άλλο είναι αποτέλεσμα της διαφορετικής έκβασης κοινωνικών ανταγωνισμών και της έντασης των ανθρώπινων διεκδικήσεων. Εάν, έναντι άλλων παραδειγμάτων, η θρησκευτική μας ελευθερία (το δικαίωμά μας δηλαδή να θρησκευόμαστε όπως θέλουμε ή να μην θρησκευόμαστε) είναι σήμερα ο ορισμός του απολύτως ιδιωτικού, πριν από μερικά χρόνια δεν ήταν διόλου έτσι.
Το όριο ανάμεσα στις δύο σφαίρες είναι ετεροπροσδιοριζόμενο και διαρκώς μεταβαλλόμενο. Σε αυτό εξάλλου έγκειται η πολιτικότητά του. Για το λόγο αυτό, η φύση του ιδιωτικού και του δημοσίου δεν έχει κάποια οντολογία που να την καθιστά ορίσιμη. Εάν κάτι είναι ορίσιμο σε αυτή τη διχοτομία είναι ο ρευστός και μεταλλάξιμος χαρακτήρας της. Το δημόσιο και το ιδιωτικό δεν είναι λοιπόν (ξεχωριστές) ουσίες, αλλά κατασκευές. Η εγνωσμένη από όλους στις μέρες μας μετατόπιση του εξωτερικού ορίου υπέρ του ιδιωτικού εξαιτίας της παραπάνω αναφερθείσας διόγκωσης ενός ‘μη κυβερνητικού’ χώρου, ούτε ακυρώνει, ούτε διαλύει την κυριαρχία, όπως πολλοί έσπευσαν να αναγγείλουν, είτε πανηγυρικά είτε περίλυπα. Αντίθετα, η κυριαρχία, επαναπροσδιορίζεται μέσω νέων πεδίων άσκησης της εξουσίας. «Η ‘κοινωνία των πολιτών’ (...) αποτέλεσε μια νέα μορφή κοινωνικής εξουσίας μέσα στην οποία πολλές εξαναγκαστικές λειτουργίες που ανήκαν κάποτε στο κράτος επανατοποθετήθηκαν μέσα στην ‘ιδιωτική’ σφαίρα».
Κατά τα φαινόμενα λοιπόν, ο μη κυβερνητικός χώρος των δικαιωμάτων σφυρηλατεί έναν «τρίτο» τομέα κάπου ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο: ένα τομέα ιδιωτικής εθελοντικής πρωτοβουλίας, πλην όμως δημόσιας αποστολής. Υπό αυτή τη έννοια, δεν είναι αμιγώς ιδιωτικός –καθώς στόχος του δεν είναι το κέρδος– αλλά ούτε και δημόσιος, καθ’ ότι δεν υπάγεται στο δημόσιο τομέα. Με δύο λόγια, ο μη κυβερνητικός χώρος των δικαιωμάτων δεν μπορεί να αποποιηθεί της ιδιότητας του ανήκειν στη λεγόμενη «κοινωνία των πολιτών» με τις μεγαλειώδεις απορίες και αμφισημίες που φέρει ο όρος αυτός για τη νεωτερική και σύγχρονη κοινωνική και πολιτική θεωρία.'

Δημήτρης Χριστόπουλος & Λεωνίδες Καρακατσάνης, Κυριαρχία, Ετερότητα, Δικαιώματα, επμλ. Χάρης Παπαχαραλάμπους & Χρήστος Παπαστυλιανός, εκδ. Ευρασία