'Και όπως ακριβώς τα είδη της ομορφιάς που υπάρχουνε ποικίλλουν, το ίδιο ποικίλλουν και οι επιθυμίες των ανθρώπων και πολλοί από αυτούς, εάν τύχει να δουν μια γυναίκα τόσο μετρημένη και όμορφη, όπως αυτή που περιγράψαμε, να περνά, να χειρονομεί, να αστειεύεται ή να κάνει οτιδήποτε θέλετε, τα χάνουν εντελώς και μόλις που τολμούν να θέσουν τον εαυτό τους στην υπηρεσία της λόγω του σεβασμού που εμπνέει σε όλους όσους την κοιτούν, η χάρη που συνοδεύει κάθε της κίνηση. Με τις ελπίδες αναπτερωμένες, προτιμούν να γυρνούν προς το μέρος των γοητευτικών εκείνων και προκλητικών γυναικών, που τόσο εύθραστες και τρυφερές είναι και που τα λόγια τους, τα βλέμματα και οι κινήσεις τους αποκαλύπτουν μια κάποια λάγνα ευαισθησία που εύκολα φαίνεται να γυρίζει σε έρωτα. Άλλοι, για να αποφύγουν μία τυχόν απογοήτευση, προτιμούν να ερωτευθούν το είδος της γυναίκας που δείχνει τόσο ελεύθερη, στα στα μάτια, στα λόγια της και στα κουνήματα της, σαν να κάνει ο,τι της έρχεται στο μυαλό, ενεργώντας με αποκαλυπτική αφέλεια. Είναι και εκείνοι που πιστεύουν ότι η πραγματική καταξίωση έγκειται στο να υπερβεί κανείς τις δυσκολίες και ότι ο πιο γλυκός θρίαμβος είναι να αιχμαλωτίσει αυτό που οι άλλοι θεωρούν άπιαστο· τα θαρραλέα αυτά άτομα σύντομα ερωτεύονται την ομορφιά των γυναικών εκείνων, που τα μάτια, τα λόγια και οι τρόποι τους προδίδουν μιας ασυνήθιστη αυστηρότητα, ως για να δείξουν ότι είναι ικανοί να υπερπηδήσουν όλα τα εμπόδια και να αναγκάσουν ακόμα και τις πλέον ανυπότακτες και θεληματικές γυναίκες να τους αγαπήσουν. Οι άντρες που έχουν τόση αυτοπεποίθηση όση αυτοί και είναι κατά συνέπεια σίγουροι ότι δεν θα απογοητεύσουν, είναι επίσης έτοιμοι να αγαπήσουν κάποιες γυναίκες, η ομορφιά των οποίων είναι με δολιότητα φτιαγμένη για να κρύβει όλες τις πονηριές που μπορεί κανείς να φανταστεί, ή πάλι άλλες που την ομορφιά τους συνοδεύει μία συνήθης διάθεση κοροϊδίας, με λίγα λόγια και λίγα χαμόγελα και ένα ύφος περιφρόνησης για όποιον τις κοιτά ή τους παρέχει τις υπηρεσίες του. Υπάρχουν όμως και άντρες που καταδέχονται να αγαπούν μονάχα τις γυναίκες, η έκφραση, η ομιλία και κάθε κίνηση των οποίων φανερώνουν κομψότητα, ευγένεια, αγχίνοια και αρετή μαζί, σαν να συνέθεταν στο σύνολό τους ένα μοναδικό και εξαίσιο λουλούδι. Αν, λοιπόν, η δική μου κυρία της Αυλής αδυνατεί να κερδίσει την αγάπη εκείνων που οι προθέσεις τους είναι θολές, τούτο δεν σημαίνει πως θα τη λείψουν οι εραστές γιατί θα βρει πολλούς που θα εμπνέονται από τις χάρες της, αλλά και από την υπόληψή της, πράγματα που θα τους δηλώνουν ότι αξίζουν την αγάπη της.'
Μπαλτασάρε Καστιλιόνε, Το Εγχειρίδιο του Καλού Αυλικού, μτφρ. Κωνσταντίνα Παπαπετροπούλου, εκδ. Ερατώ
* * *
'Ο Αυλικός είναι μια πραγματεία που γράφτηκε από τον Μπαλτασάρε Καστιλιόνε μεταξύ του 1508 και του 1516 αλλά δημοσιεύθηκε το 1528, λίγο πριν το θάνατο του συγγραφέα της.
Ο Καστιλιόνε αντλεί την έμπνευση του γι’ αυτό το έργο από την ίδια του τη ζωή, ως αυλικός της δούκισσας Ελιζαμπέτα Γκοντσάγκα του Ουρμπίνο.
Το βιβλίο έχει τη μορφή διαλόγου χωρισμένο σε τέσσερα μέρα, και αν εξαιρέσουμε το τρίτο που απευθύνεται στις γυναίκες, ουσιαστικά δίνει συμβουλές για το πώς θα γίνει κανείς, πραγματικός αυλικός.
Ο Αυλικός του Καστιλιόνε πέρα από σημαντική πηγή πληροφοριών και περιγραφών της αυλικής ζωής την περίοδο της Αναγέννησης είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό βιβλίο γιατί είναι ένα έργο «μοντέρνο», δηλαδή απεξαρτημένο από τη θρησκεία και τη μεταφυσική. Τοποθετείται, όχι άδικα, δίπλα στον Ηγεμόνα του Μακιαβέλι, σηματοδοτώντας την αλλαγή της σκέψης, των προτεραιοτήτων και του προσανατολισμού του ανθρώπου της Αναγέννησης. Σηματοδοτεί, κυρίως, το γεγονός ότι κέντρο του ενδιαφέροντος σταματά να είναι ο ουρανός, και ο άνθρωπος επιστρέφει στις επίγειες φροντίδες του.'
Κωνσταντίνα Παπαπετροπούλου, 'Το Εγχειρίδιο του Καλού Αυλικού και ο Μπαλτεσάρε Καστιλιόνε', από την εισαγωγή της έκδοσης