'Όσο περισσότερο την προσέχω, τόσο περισσότερο πιστεύω πως είναι μια απομονωμένη μορφή. Έτσι δεν θα μπορούσε να είναι ένας άντρας, προπαντός ένας έφηβος· η ανάπτυξή του πρέπει να βασίζεται στον λογισμό και πρέπει να έρχεται σε σχέσεις με τους άλλους. Ένα κορίτσι πάλι δεν μπορεί να είναι ενδιαφέρον, γιατί το ενδιαφέρον περιέχει πάντα έναν λογισμό — όπως ακριβώς στην Τέχνη — το ενδιαφέρον συγχρόνως αποκαλύπτει τον καλλιτέχνη.
Ένα νεαρό κορίτσι που θέλει ν’ αρέσει και να είναι ενδιαφέρον, πρέπει πρώτα ν’ αρέσει στον εαυτό του. Αυτό είναι κυρίως, από αισθητικής πλευράς, αντίθετο σε κάθε φιλαρέσκεια. Όχι, όμως, ολόκληρη εκείνη την ιδιαίτερη φιλαρέσκεια που φανερώνει την πραγματική κίνηση της φύσης, όπως η θηλυκή αιδημοσύνη που είναι η ωραιότερη φιλαρέσκεια. Θα ήταν δυνατό ν’ αρέσει ένα κορίτσι μ’ ενδιαφέρον, αλλά όπως η ίδια παραδίδει τη θηλυκότητά της, οι άντρες που τους αρέσει ανταποκρίνονται θηλυπρεπώς.
Ένα κορίτσι θα γίνει ενδιαφέρον μόνο μέσω των σχέσεών του με τους άντρες. Παρόλο που η γυναίκα είναι αδύνατο φύλο, ουσιαστικά ανήκει στον εαυτό της, παρά στον άντρα, στέκεται στη νεότητα μόνη, και πρέπει να είναι μόνη, αυτάρκης, αλλά με τι και σε τι πρέπει να είναι αυτάρκης, σ’ αυτό πέφτει έξω. Μ’ αυτή την προίκα η φύση την προίκισε σα να ήταν κόρη βασιλιά. Αλλά αυτή η ηρεμία μέσα στην αυταπάτη την απομονώνει. Πολλές φορές σκέφτηκα γιατί δεν υπάρχει τίποτα που να φθείρει ένα κορίτσι τόσο πολύ όσο η συναναστροφή του με άλλα κορίτσια. Φαίνεται βέβαια ότι η συναναστροφή του σπάει την αυταπάτη, αλλά δεν την εξηγεί.
Ο βαθύτατος προορισμός της γυναίκας είναι ν’ αποτελεί τη συντροφιά του άντρα, αλλά μέσα σ’ αυτή τη συναναστροφή αλλά στη συντροφιά των γυναικών. Η γλώσσα σ’ αυτό το σημείο είναι πολύ εκφραστική, π.χ ο άντρας λέγεται κύριος — η γυναίκα δεν λέγεται βέβαια Δούλη ή κάτι παρόμοιο, όχι, αλλά υπάρχει ένας καθορισμός της ουσίας της: είναι συντροφιά αλλά όχι σύντροφος. Αν έπρεπε να σκεφτώ το ιδανικό ενός κοριτσιού, θα έπρεπε να βρίσκεται πάντοτε μονάχη μέσα στον κόσμο, στραμμένη προς τον εαυτό της και προπαντός δεν θα έπρεπε να έχει φίλες. Είναι αλήθεια πως οι Χάριτες ήταν τρεις, αλλά ποιος θα μπορούσε να με πείσει ότι μιλούσαν μεταξύ τους; Στη βουβή τους τριάδα φανερώνουν μιαν όμορφη θηλυκή ενότητα. Με αυτή τη σκέψη θα μπορούσα να ενισχύσω τον γεροντοκορισμό, μα είναι πάλι κρίμα. Το καλύτερο θα είναι ν’ αφήσει κανείς πάντα ένα κορίτσι να ξεφεύγει ελεύθερα, χωρίς όμως να του προσφέρει την ευκαιρία για απόδραση.
Μ’ αυτό τον τρόπο αποκαθίσταται η ομορφιά του και το κορίτσι γίνεται ενδιαφέρον. Ζει με τον διακαή πόθο να συναναστρέφεται νεαρά κορίτσια και άδικα να προσπαθεί κανείς να την περιβάλει μ’ ένα παρθενικό ή νυφικό πέπλο. Όποιος έχει οξύ αισθητικό πνεύμα θα νιώσει πως ένα πάντα αθώο κορίτσι, με τη βαθύτερη σημασία, απορρίπτει το πέπλο, ακόμα κι αν αυτό θεωρείται ανήθικο και ανήκουστο για ένα κορίτσι.'
Σέρεν Κίρκεγκορ, Ημερολόγιο Ενός Διαφθορέα, μτφρ. Δημήτριος Μπέσκος, εκδ. Κάκτος
* * *
'Στο έργο του Σέρεν Κίρκεγκορ (1813-1855) υπάρχει θρησκευτική αναζήτηση. Μεγάλη επίδραση είχε πάνω του ο πατέρας του. Ο Κάφκα φοβόταν τον πατέρα του, ο Κίρκεγκορ τον θαύμαζε. Στις σημειώσεις του υπάρχει μια τραγική σε βάθος περιγραφή: συχνά ο πατέρας του τον έπαιρνε από το χέρι, όταν ήταν μικρός, και τον πήγαινε περίπατο. Ο περίπατος γινόταν μέσα σ’ ένα δωμάτιο, γύρω γύρω στα έπιπλα. Ο πατέρας διηγιόταν στον μικρό Σέρεν ό,τι έβλεπε γύρω του. Συναντούσαν γνωστούς, τους χαιρετούσαν, μιλούσαν μαζί τους. Ο πατέρας έβγαζε το καπέλο του. Ο μικρός Σέρεν τον κοιτούσε στα μάτια. Εκείνος ήταν δυσοίωνα σοβαρός. — Αυτός ο περίπατος, από τους πιο παράξενους στον κόσμο, μιλάει εύγλωττα για την πρώτη νεότητα του Σέρεν Κίρκεγκορ.
Χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να αποκρυπτογραφηθούν τα γραπτά του Κίρκεγκορ. Ωστόσο σήμερα παραμένει σα περίπτωση που έλκει αποφασιστικά και μαγνητίζει το πνεύμα. Τα έργα του τα σχολίασε, τα διέδωσε και τα παρεξήγησε με τον χειρότερο τρόπο ο Υπαρξισμός, σαν κίνημα μάζας που δεν έχει καμιά σχέση με το πνεύμα. Ο Κίρκεγκορ (που τ’ όνομά του σημαίνει «νεκροταφείο») έζησε απόλυτα μόνος και για αρκετό καιρό κατέστη αντικείμενο χλευασμού και φτηνής σάτιρας στου δρόμους της Κοπεγχάχης. Τη συστηματική γελοιοποίησή του την είχε αναλάβει το περιοδικό Corsar, όργανο μικροαστικού, στενοκέφαλου, δανέζικου πιετισμού. Τα σχόλια είχαν στόχο τον άνθρωπο Κίρκεγκορ, γιατί ο διανοητής παρέμεινε άγνωστος πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του. Αργότερα έγινε γνωστός και το έργο του επηρέασε βαθύτατα τη νεότερη σκέψη.'
Δημήτριος Μπέσκος, 'Επιλεγόμενα στον Κίρκεγκορ', από το επίμετρο της έκδοσης
Philosophy · Prose · Texts