
'[...] εκεί όπου υπάρχει εξουσία υπάρχει αντίσταση και [...] ωστόσο, ή μάλλον γι’ αυτό ακριβώς, η αντίσταση δεν βρίσκεται ποτέ σε θέση εξωτερικότητας προς την εξουσία. Θα πρέπει άραγε να πούμε ότι βρισκόμαστε αναγκαστικά «μέσα» στην εξουσία, ότι δεν της «ξεφεύγουμε», ότι δεν υπάρχει απόλυτο έξω προς αυτήν, επειδή είμαστε αναπότρεπτα υποταγμένοι στο νόμο; Ή ότι, όπως η ιστορία είναι η πανουργία του Λόγου, ομοίως η εξουσία είναι η πανουργία της ιστορίας -αυτή που πάντα κερδίζει; Σε μια τέτοια περίπτωση θα είχαμε παραγνωρίσει τον αυστηρά σχεσιακό χαρακτήρα των σχέσεων εξουσίας. Οι σχέσεις εξουσίας δεν μπορούν να υπάρχουν παρά σε συνάρτηση με μια πολλαπλότητα σημείων αντίστασης, τα οποία παίζουν μέσα στις σχέσεις εξουσίας τον ρόλο του αντιπάλου, του στόχου, του στηρίγματος, της προεξοχής για μια λαβή. Τέτοια σημεία αντίστασης βρίσκονται παντού μέσα στο δίκτυο εξουσίας. Επομένως, δεν υπάρχει σε σχέση με την εξουσία ένας τόπος μεγάλης Άρνησης -ψυχή της εξέγερσης, εστία όλων των ανταρσιών, καθαρός νόμος του επαναστατικού στοιχείου. Αλλά υπάρχουν αντιστάσεις, στον πληθυντικό, με ιδιαίτερα κάθε φορά χαρακτηριστικά: αντιστάσεις εφικτές, αναγκαίες, απίθανες, αυθόρμητες, ατίθασες, μοναχικές, προσχεδιασμένες, χαμερπείς, βίαιες, ασυμφιλίωτες, έτοιμες να συνδιαλλαγούν, ιδιοτελείς, ή θυσιαστικές· εξ ορισμού, δεν μπορούν να υπάρχουν παρά εντός του στρατηγικού πεδίου των σχέσεων εξουσίας. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αποτελούν απλώς τον αντίκτυπό τους, το κοίλο αποτύπωμά τους, σχηματίζοντας σε σχέση με τη θεμελιώδη κυριαρχία μια άλλη όψη που τελικώς είναι πάντα παθητική και καταδικασμένη να ηττάται εις το διηνεκές. Οι αντιστάσεις δεν παραπέμπουν σε κάποιες ετερογενείς αρχές· αλλά ωστόσο δεν αποτελούν και πλάνη ή κατ' ανάγκην απογοητευμένη επαγγελία. Είναι το άλλο άκρο, στις σχέσεις εξουσίας· εγγράφονται εκεί ως το απερίσταλτα αντικριστό στοιχείο. Επομένως, κατανέμονται κι αυτές με τρόπο άτακτο: τα σημεία, οι κόμβοι, οι εστίες αντίστασης διασπείρονται με μεγαλύτερη ή μικρότερη πυκνότητα στον χρόνο και τον χώρο, ξεσηκώνοντας ενίοτε ομάδες ή άτομα με τρόπο τελεσίδικο, αναφλέγοντας τα σημεία του σώματος, ορισμένες στιγμές της ζωής, ορισμένους τύπους συμπεριφοράς. Πρόκειται άραγε για μεγάλες ριζικές τομές, για δυαδικούς και συμπαγείς διαχωρισμούς; Ενίοτε. Αλλά τις περισσότερες φορές πρόκειται για ευκίνητα και μεταβατικά σημεία αντίστασης, που εισάγουν σε μια κοινωνία μετατοπιζόμενες διαιρέσεις, οι οποίες θραύουν τις ενότητες και επιφέφουν ομαδοποιήσεις, διαπερνούν τα ίδια άτομα, τα περιτέμνουν και τα αναπλάθουν, χαράσουν πάνω τους, στο σώμα τους και την ψυχή τους, αναπαλλοτρίωτες περιοχές. Όπως ακριβώς το δίκτυο των σχέσεων εξουσίας καταλήγει να σχηματίσει ένα πυκνό πλέγμα που διαπερνά τους μηχανισμούς και τους θεσμούς, χωρίς να εντοπίζεται επακριβώς σ’ αυτούς, ομοίως το σμήνος των σημείων αντίστασης διασχίζει τις κοινωνικές διαστρώσεις και τις ατομικές μονάδες. Και, ασφαλώς, η στρατηγική κωδίκευση αυτών των σημείων αντίστασης καθιστά εφικτή μια επανάσταση, περίπου όπως το κράτος εδράζεται στη θεσμική ολοκλήρωση των σχέσεων εξουσίας.'
Μισέλ Φουκό, Ιστορία της Σεξουαλικότητας: 1. Η Βούληση για Γνώση, μτφρ. Τάσος Μπέτζελος, εκδ. Πλέθρον
