προγραφές

'[...] η ιστορία είναι ο πιο βαθύς περιορισμός, ο θεμελιώδης περιορισμός. Ο χρόνος, συνθήκη της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι προπάντων η συνθήκη του ανεπανόρθωτου. Το τετελεσμένο γεγονός, παρασυρμένο από ένα παρόν που υπήρξε, διαφεύγει για πάντα από τον άνθρωπο, ωστόσο βαραίνει στη μοίρα του. Πίσω από τη μελαγχολία για την αιώνια ροή των πραγμάτων, για το απατηλό παρόν του Ηράκλειτου, υπάρχει η τραγωδία της μη μετάθεσης ενός ανεξάλειπτου παρελθόντος, που καταδικάζει την πρωτοβουλία να μην είναι τίποτ' άλλο από μια συνέχεια. Η πραγματική ελευθερία, η πραγματική αρχή, απαιτούν ένα πραγματικό παρόν το οποίο, πάντοτε στο αποκορύφωμα μιας μοίρας, ξαναρχίζει αενάως.'

'Το σώμα δεν είναι μονάχα ένα ευτυχές ή δυστυχές ατύχημα, που μας φέρνει σε επαφή με τον αμείλικτο κόσμο της ύλης -η συνάφειά του με το Εγώ έχει μια αξία καθαυτή. Είναι μια συνάφεια από την οποία δεν μπορεί να διαφύγει και καμία μεταφορά δεν μπορεί να το μπερδέψει με την παρουσία ενός εξωτερικού αντικειμένου: είναι μια ένωση την τραγική γεύση της οποίας για την οριστικότητά της τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει.'

Εμανουέλ Λεβινάς, Μερικές Σκέψεις για τη Φιλοσοφία του Χιτλερισμού, επιμ. Παναγιώτης Καλαμαράς & Άννα Τουσλούφη-Λάγιου, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα

'Ο Τζόνι βγάζει με το κουμπάσο του ένα καντιρού σφηνωμένο στο μουνί της Μέρι... Το πετάει μέσα σε ένα μπουκάλι με μεσκάλ όπου μεταμορφώνεται σε Μεσκαλινοσκώληκα... Της κάνει ένα κλύσμα με οστεομαλακυντικό της ζούγκλας, το υγρό παρασέρνει τα δόντια του κόλπου της μαζί με αίμα και κύστες... Το μουνί της γυαλίζει φρέσκο και γλυκό σαν ανοιξιάτικο γρασίδι... Ο Τζόνι της το γλείφει, αργά στην αρχή, αυξάνοντας σε ταχύτητα καθώς της ανοίγει τα μουνόχειλα και γλείφει ανάμεσά τους, νιώθοντας την ήβη της να του τσιμπάει την πρησμένη του γλώσσα... Τα χέρια πάνω από το κεφάλι της, τα στήθη της δείχνουν το ταβάνι, καθηλωμένη από σφήνες νέον που διατρέχουν εγκάρσια στο κορμί της... Ο Τζόνι σηκώνει το κεφάλι του και ανεβαίνει προς τα πάνω, το καυλί του γλιστράει ανάμεσα στην ήβη της στεφανωμένο με μια γυαλιστερή σαν οπάλιο σταγόνα λιπαντικού στη σχισμή του κεφαλιού. Μπαίνει ολόκληρο στο μουνί της, υπακούοντας στο κάλεσμα της πεινασμένης της σάρκας... Το πρόσωπό του πρήζεται από το αίμα, πράσινες λάμψεις εκρήγνυνται πίσω από τα μάτια του καθώς περνά ταχύτατα ανάμεσα από κορίτσια που σκούζουν καβάλα σε ένα τρένο του λούνα παρκ...
Οι νοτισμένες τρίχες πίσω από τα αρχίδια του στεγνώνουν σαν χορτάρι στον ζεστό ανοιξιάτικο αέρα. Κοιλάδα ζούγκλας σε υψηλό υψόμετρο, περικοκλάδες γλιστράνε μέσα από το παράθυρο. Η ψωλή του Τζόνι πρήζεται, τεράστια μπουμπούκια που ζέχνουν σκάνε μέσα από το κορμί του. Ένας μακρύς βοβλβός γλιστράει από το μουνί της Μέρι, ψάχνει να βρει χώμα. Τα κορμιά τους διαλύονται εν μέσω πράσινων εκρήξεων. Η καλύβα γκρεμίζεται, ένας σωρός από σπασμένες πέτρες. Το αγόρι, άγαλμα από ασβεστόλιθο, ένα φυτό βλασταίνει μέσα από το καυλί του, τα χείλη του σκάνε όπως το στόμα νταγκλαρισμένου πρεζάκια που προσπαθεί να χαμογελάσει.'

Ουίλιαμ Μπάροουζ, Γυμνό Γεύμα: Το Αποκαταστημένο Κείμενο, μτφρ. Γιώργος Μπέτσος, εκδ. Τόπος

'Ἡ γνώση συνιστᾶ πάντα μιὰ συμφωνία ἀνάμεσα στὴ σκέψη καὶ σὲ κεῖνο ποῦ σκέπτεται. Τελικὰ στὴ γνώση παρατηρεῖται μιὰ ἀδυναμία ἐξόδου ἀπὸ τὸν ἑαυτό της· συνεπῶς ἡ κοινωνικότητα δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει τὴν ἴδια ὑφὴ μὲ τὴ γνώση.'

'Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ φιλοσοφία εἶναι γνώση, καθόσον κατονομάζει τὸ ἀκατονόμαστο καὶ θεματοποιεῖ τὸ μὴ θεματοποιήσιμο. Αλλὰ προσδίδοντας, σὲ κεῖνο ποὺ διαρρηγνύει τὶς κατηγορίες διὰ τῆς ἐκφράσεως, τὴ μορφὴ τοῦ λεχθέντος, πιθανῶς ἐντυπώνει στὸ λεχθὲν τὰ ἴχνη αὐτὴς τὴς ρήξης.
Ἡ ἠθικὴ μαρτυρία εἶναι μιὰ ἀποκάλυψη ποὺ δὲ συνιστᾶ γνώση. Πρέπει ἀκόμη νὰ ποῦμε ὅτι, ἔτσι, δὲ «μαρτυροῦμε» γιὰ τὸ Ἄπειρο, γιὰ τὸν Θεό, γιὰ τὸν ὁποῖο οὐδεμία παρουσία ἤ ἐπικαιρότητα εἶναι έφικτή. Δὲν ὑφίσταται ἐνεστωτικό ἄπειρο, ἔλεγαν οἱ φιλόσοφοι. Ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ ἐκληφθεῖ ὡς «ἔλλειψη» τοῦ ἀπείρου ἀποτελεῖ ἀντίθετα ἕνα θετικὸ γνώρισμα τοῦ ἀπείρου - τὴν ἴδια του τὴν ἀπειρία.'

'Δὲν ἔχω τὴ βούληση νὰ διδάξω ὅτι ἡ αὐτοχειρία ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ἀγάπη γιὰ τὸν πλησίον καὶ ὰπὸ τὴν ἀληθινὴ ἀνθρώπινη ζωή. Θέλω ἁπλῶς νὰ πῶ ὅτι μιὰ ἀληθινὰ ἀνθρώπινη ζωὴ δὲν γίνεται νὰ παραμείνει ἱκανοποιημένη μὲ τὴν ἰσότητα τοῦ εἶναι, ἤρεμη ζωή· ἀφυπνιζόμενη ἔναντι τοῦ ἄλλου, σημαίνει ὅτι διαρκῶς συνέρχεται, ὅτι τὸ εἶναι -σὲ ἀντίθεση μὲ τὰ ὅσα ἰσχυρίζονται τόσες καθησυχαστικὲς παραδόσεις- δὲν ἀποτελεῖ τὸν ἀποχρῶντα λόγο της, ὅτι τὸ περιβόητο conatus essendi δὲν εἶναι ἡ πηγὴ παντὸς δικαιώματος καὶ παντὸς νοήματος.'

Εμανουέλ Λεβινάς, Ηθική και Άπειρο, μτφρ. Κωστής Παπαγιώργης, εκδ. Ίνδικτος

'[...] η παρούσα ζωή διατηρείται σ’ αυτή την παλιά ατμόσφαιρα αμαρτίας, αναρχίας, αταξίας, παραληρήματος, αναστάτωσης, χρόνιας τρέλας, μπουρζουάδικης αδράνειας, σωματικής ανωμαλίας (γιατί δεν έγινε ο άνθρωπος αφύσικος, αλλά ο κόσμος), ηθελημένης ατιμίας, φανερής υποκρισίας, βρομερής περιφρόνησης για οτιδήποτε δείχνει να ’χει καταγωγή,
διεκδίκησης μιας τάξης εξ ολοκλήρου βασισμένης στην εκπλήρωση μιας πρωτόγονης αδικίας,
τέλος, ενός οργανωμένου εγκλήματος.'

'Τι σημαίνει ζωγραφίζω; Πώς τα καταφέρνει κανείς; Είναι η πράξη του να ανοίγεις ένα πέρασμα διαμέσου ενός αόρατου σιδερένιου τοίχου, που φαίνεται να βρίσκεται ανάμεσα σ’ αυτό που νιώθεις και σ’ αυτό που μπορείς. Πώς μπορείς να διαπεράσεις αυτόν τον τοίχο, αφού δε χρησιμεύει σε τίποτα το να τον χτυπήσεις δυνατά; Πρέπει να τον υπονομεύσεις και να τον ανοίξεις με τη λίμα, αργά και με υπομονή, κατά τη γνώμη μου.'

Αντονέν Αρτό, Βαν Γκογκ: Ο Αυτόχειρας της Κοινωνίας, μτφρ. Δέσποινα Ψάλλη, εκδ. Αιγόκερως

ΠΡΟΣΜΟΝΗ

Κάπου εκεί προσμένει, προσμένει
ένα βιβλίο προσμένει, προσμένει
να γραφτεί.
Ψυχρές ψυχρές σελίδες, προσμένουν,
να γραφτούν,
ο άντρας ψάχνει τον θεό
σ᾿ ένα βιβλίο.

Κάπου εκεί προσμένει, προσμένει
ένας πίνακας προσμένει, προσμένει
να ζωγραφιστεί
ψυχρός ψυχρός καμβάς, καμβάς.
Προσμένει να ζωγραφιστεί.

Ο άντρας ψάχνει τον θεό σ’ έναν πίνακα.

Κάπου εκεί προσμένει, προσμένει

μια γυναίκα προσμένει, προσμένει,
να αγαπηθεί, προσμένει,
ψυχρή ψυχρή γυναίκα,
προσμένει να αγαπηθεί,
ο άντρας ψάχνει τον θεό σε μια γυναίκα.

Κάπου εκεί προσμένει, προσμένει
ένας άντρας προσμένει, προσμένει
ψυχρός ψυχρός άντρας, προσμένει
να χρειαστεί, προσμένει.
Ο άντρας ψάχνει τον θεό
στον άντρα.

Κάπου εκεί προσμένει, προσμένει
ένα βρέφος προσμένει, προσμένει.
Προσμένει, προσμένει να γεννηθεί,
ψυχρό βρέφος προσμένει
να γεννηθεί, αίμα της γης
προσμένει να γίνει.
Ο άντρας ψάχνει τον θεό
σ᾿ ένα βρέφος.

Ο άνεμος, η θάλασσα,
ο ουρανός, τα αστέρια,
μας περιβάλλουν.

* * *

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Από τον κοιμισμένο ημεροδείκτη έκλεψα έναν μήνα
Φοβάμαι να τον κοιτάξω, δεν θέλω να μάθω το όνομά του
Σφιγμένο μες στη χούφτα μου νιώθω την παγωνιά του, το παγωμένο του πρόσωπο
Δεν γίνεται ν᾿ αντικρίσω το σαστισμένο καλοκαίρι με μια τσέπη γεμάτη χιόνι
Φαντάζομαι τα κατήγορα δάχτυλα των παιδιών που δεν θα γεννηθούν ποτέ
Πώς να απομονώσεις τις κραυγές όσων υποφέρουν και τον θάνατό τους εύχονται,
Προσμένοντας τις σιωπηλές πόρτες των χειμερινών τάφων. Στερημένος λατρευτών
Διεξόδων, ποτέ ξανά δεν θα κλέψω έναν μήνα... ή μια εβδομάδα ή μια μέρα
Ή μια ώρα ή ένα δευτερόλεπτο, εκτός κι αν με πιάσει ξανά απελπισία.

Μπομπ Κάουφμαν, από Τα Οράματα μιας Απίθανης Γενιάς: Στοιχεία για την Beat Generation, μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Κέδρος

Ένα πρωί και ένα βράδυ

Ας δοκιμάσουμε να φανταστούμε μια ταινία που περιγράφει δυο μέρες της ζωής ενός ανθρώπου. Τη μέρα της γέννησής του και τη μέρα του θανάτου του. Ένα γεγονός που η εισαγωγή του μοιάζει να έρχεται από μακριά και ο επιλογός του, ακόμα και γεωγραφικά, από πολύ μακρύτερα.
Ας δοκιμάσουμε να σκεφτούμε μια ταινία που να ’χει ένα πρωί και ένα βράδυ, μα όχι και τα βάσανα της ημέρας.

Μικελάντζελο Αντονιόνι, Μπόουλινγκ Πάνω στον Τίβερη, μτφρ. Άμπυ Ράικου-Σταύρου, εκδ. Γράμματα

'Αλλά τι ακριβώς σημαίνει «σκέψη»; Κατά τη διάρκεια που δεχόμαστε εντυπώσεις δια μέσου των αισθήσεων, ώστε να αναδύονται νοητικές εικόνες, αυτό δεν είναι ακόμα «σκέψη». Και όταν τέτοιες εικόνες, συγκροτούνται σε συνειρμούς, όπου κάθε μέλος θυμίζει ένα άλλο, ούτε κι αυτό είναι «σκέψη». Ωστόσο, όταν μια απ’ αυτές τις εικόνες ξαναβρίσκεται σε πολλούς συνειρμούς αυτού του τύπου, γίνεται -από την ίδια της την αναδρομή και μόνο- ένα στοιχείο οργάνωσης, γιατί συνδέει τους διάφορους συνειρμούς ανάμεσά τους. Ένα τέτοιο στοιχείο είναι τότε ένα όργανο, ένας συλλογισμός. Σ’ ό,τι αφορά εμένα, νομίζω ότι η μετάβαση από την ελεύθερη συσχέτιση ή από την «ονειροπόληση», στη σκέψη αυτή καθ’ αυτή, χαρακτηρίζεται από τον λιγότερο ή περισσότερο σημαντικό ρόλο που παίζει ο «συλλογισμός». Δεν είναι απόλυτα αναγκαίο ένας συλλογισμός να είναι προσδεμένος σε κάποιο σήμα που να μπορεί ν’ αναγνωρίζεται ή ν’ αναπαράγεται δια των αισθήσεων (λέξη). Αντίθετα όμως, αν αυτό συμβαίνει μπορούμε να πούμε ότι η «σκέψη» έγινε κοινοποιήσιμη. Αλλά -θα διερωτηθεί ο αναγνώστης αυτών των γραμμών- με ποιο δικαίωμα αυτός ο άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να χειρίζεται με τόσο απλοϊκό κι ανέμελο τρόπο ιδέες που θίγουν ένα τόσο προβληματικό τομέα, χωρίς να κάνει τον παραμικρό κόπο ν’ αποδεικνύει αυτά που λέει; Η απάντησή μου είναι η εξής: είναι η ίδια η φύση της σκέψης μας που κάνει να παίζουμε τόσο ελεύθερα, με τους συλλογισμούς (ιδέες). Και αν μ’ αυτό το παιχνίδι κατορθώνουμε να φτάνουμε ως ένα βαθμό στην κατανόηση των αισθήσεών μας, αυτό αρκεί τότε να μας δικαιώσει. Όπως κι αν έχει τό πράγμα η ιδέα της «αλήθειας» δεν μπορεί ακόμα να βρει εφαρμογή σε μια τέτοια δομή.'

Άλμπερτ Αϊνστάιν, Αυτοβιογραφία, μτφρ. Κώστα Μιλτιάδη, εκδ. Κοροντζή