'Η ΘΑΛΑΣΣΑ είναι ελαφρώς ταραγμένη και μικρά κύματα σκάνε στην αμμουδερή παραλία. Ο κύριος Πάλομαρ είναι όρθιος στην ακτή και κοιτάζει ένα κύμα. Όχι πως τον έχει απορροφήσει η μελέτη των κυμάτων. Δεν τον έχει απορροφήσει, γιατί ξέρει πολύ καλά τι ακριβώς κάνει: θέλει να κοιτάξει ένα κύμα και το κοιτάζει. Δεν μελετά γιατί η μελέτη χρειάζεται το κατάλληλο ταπεραμέντο, την κατάλληλη ψυχική διάθεση και την κατάλληλη σύμπραξη κάποιων εξωτερικών παραγόντων. Ο κύριος Πάλομαρ δεν έχει, από θέση αρχής, τίποτα ενάντια στη μελέτη, αλλά κατά τη γνώμη του ούτε μία από τις τρεις αναγκαίες προϋποθέσεις δεν ισχύει σ’ αυτή την περίπτωση. Ακόμα, δεν έχει την πρόθεση να κοιτάξει γενικά «τα κύματα» αλλά μονάχα ένα κύμα: θέλοντας ν’ αποφύγει τις θολές και αόριστες αισθήσεις, στοχεύει, στην κάθε πράξη του, ένα μόνο, συγκεκριμένο αντικείμενο.
Ο κύριος Πάλομαρ βλέπει ένα κύμα να ’ρχεται από μακριά, να μεγαλώνει, να πλησιάζει, ν’ αλλάζει σχήμα και χρώμα, να τυλίγεται στον εαυτό του, να σκάει, να εξαφανίζεται, να αναρρέει. Στο σημείο αυτό θα μπορούσε να έχει πεισθεί πως έφερε σε πέρας την αποστολή που είχε επιβάλει στον εαυτό του και να φύγει. Το να εντοπίσεις όμως ένα κύμα απομονώνοντάς το από το αμέσως επόμενο που ακολουθεί και να το συμπαρασύρει, είναι πολύ δύσκολο· όπως δύσκολο είναι να το ξεχωρίσεις από το κύμα που προηγείται και που μοιάζει να το σέρνει πίσω του και να το καθοδηγεί προς την ακτή και το οποίο κάποιες φορές επιστρέφει ενάντιά του, σαν να θέλει να το σταματήσει. Αν, άλλωστε, θελήσει κανείς να υπολογίσει το –παράλληλο προς την ακτή– εύρος του κάθε κύματος, είναι δύσκολο να καθορίσει μέχρι ποιο σημείο παραμένει αρραγές το συνεχές μέτωπο που προχωρά ακάθεκτο, και σε ποιο σημείο διασπάται και μοιράζεται σε κύματα διαφορετικά σε ταχύτητα, μορφή, δύναμη, κατεύθυνση.
Δεν μπορείς, με λίγα λόγια, να ατενίσεις ένα κύμα χωρίς να λάβεις υπόψη σου όλους εκείνους τους σύνθετους παράγοντες που συμβάλλουν στη διαμόρφωσή του, καθώς κι εκείνους τους επίσης σύνθετους παράγοντες που το ίδιο δημιουργεί. Οι παράγοντες αυτοί μεταβάλλονται συνεχώς, γι’ αυτό και το κάθε κύμα είναι διαφορετικό από το άλλο· είναι όμως επίσης αλήθεια πως αυτά τα κύματα δεν είναι γειτονικά ή συνεχόμενα· υπάρχουν, δηλαδή, μορφές και αλληλουχίες που, αν και σπαρμένες ακανόνιστα στο χώρο και το χρόνο, επαναλαμβάνονται. Επειδή, όμως αυτό που θέλει να κάνει τούτη τη στιγμή ο κύριος Πάλομαρ είναι απλώς να κοιτάξει ένα κύμα, να συλλάβει, δηλαδή, όλες τις συνιστώσες του χωρίς να παραλείψει ούτε μία, το βλέμμα του θα κοντοσταθεί στην κίνηση του νερού που σκάει στην ακτή, έως ότου μπορέσει να εντοπίσει κάποιες πλευρές του θέματος που δεν είχε αντιληφθεί πριν· μόλις αντιληφθεί ότι οι εικόνες επαναλαμβάνονται, τότε θα είναι σίγουρος πως είδε όλα όσα ήθελε να δει και θα μπορέσει να σταματήσει.'
Ίταλο Καλβίνο, Πάλομαρ, μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδ. Καστανιώτη