'Μιλάει ο Ουελμπέκ για οικονομία;
Όχι, θα πείτε, και θα έχετε δίκιο; Όπως κάθε μεγάλος συγγραφέας, μιλάει για ό,τι μιλάει κάθε ποιητής ή συγγραφέας από καταβολής της γλώσσας ή της γραφής, όπως ο Όμηρος στην Ιλιάδα, όπου το πεπρωμένο καταδιώκει τον Έκτορα, ο Ρονσάρ στο «Ανοιξιάτικο Ρόδο» ή ο Προυστ στο Αναζητώντας: μιλάει για τη μη αναστρεψιμότητα του χρόνου. «Υπάρχει μια ιδέα, μία μόνο, που διατρέχει όλα μου τα μυθιστορήματα, σε σημείο εμμονής καμιά φορά, και είναι η ιδέα της απόλυτης μη αναστρεψιμότητας κάθε διαδικασίας κατάπτωσης, άπαξ και ξεκινήσει».
Όμως η φιλελεύθερη οικονομία βασίζεται στο αξίωμα της ανυπαρξίας του βέλους του χρόνου, όπως και η νευτώνεια μηχανική, δηλαδή στην αναστρεψιμότητα του χρόνου. Οι τιμές ανεβαίνουν, αλλά ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης θα τις κάνει να πέσουν. Η ανεργία αυξάνεται, αλλά η πτώση των μισθών θα την κάνει να μειωθεί κ.ο.κ. Όλα τακτοποιούνται στο τέλος. Εξαντλούνται οι πόροι; Η παραγωγικότητα θα λύσει το πρόβλημα. Εξαφανίζονται τα είδη; Ο άνθρωπος θα δημιουργήσει καινούργια. Όλα οδηγούν πάντα στην ισορροπία, ακριβώς όπως ένας βόλος που πετιέται μέσα σ’ ένα μπολ τελικά σταθεροποιείται μετά από έναν ορισμένο αριθμό ταλαντώσεων που αντιστοιχούν στο παιχνίδι της προσφοράς και της ζήτησης.
Αυτό το αξίωμα της αναστρεψιμότητας επικρίθηκε φυσικά από τους «ιστορισκιστές» οικονομολόγους (Μαρξ), και ομοίως από τον Νικόλας Γκεοργκέσκου-Ραίγκεν, τον μόνο που επιχείρησε να εφαρμόσει την έννοια της εντροπίας στην οικονομία, και πάντα από τον αγαπητό μας Κέινς, ο οποίος χρησιμοποιούσε την εικόνα της ηρεμίας μετά τη θύελλα για να αξιολογήσει τον φιλελεύθερο μύθο της ισορροπίας μετά το παιχνίδι της προσφοράς και της ζήτησης: μετά από κάθε θύελλα επανέρχεται η ηρεμία, όπως επανέρχεται και η ισορροπία, μόνο που στο μεταξύ ο κόσμος μπορεί και να έχει καταστραφεί. Αλλά το κυρίαρχο ρεύμα των οικονομολόγων, οι νομπελίστες, οι ειδικοί, οι σύμβουλοι, περιφρονούν τον Μαρξ ή τον Γκεοργκέσκου-Ραίγκεν, και ακόμα περισσότερο τον Κέινς.
Ο Ουελμπέκ μιλά λοιπόν για οικονομία ενάντια στους οικονομολόγους, που δεν μπορούν να συλλάβουν καμία κατάπτωση ή μη αναστρεψιμότητα. Τα φληναφήματα περί τέλους της ιστορίας α λα Φουκουγιάμα ή περί αναπαραγωγής α λα Μπουρντιέ τον κάνουν να χαμογελά. Η εντροπία εφαρμόζεται και στο ίδιο το ανθρώπινο είδος, που έχει εκκινήσει με τον πολιτισμό του τη διαδικασία κατάπτωσής του και αύξησης της αταξίας. Κι εφαρμόζεται επίσης στον καπιταλισμό.
Καθένας εκκινεί τη δική του διαδικασία κατάπτωση γερνώντας. Δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία. Ό,τι χάνεται, χάνεται για πάντα. Η ζωή δεν έχει δεύτερο γύρο.
Είναι, άραγε, αυτή η κατάπτωση που βρίσκεται στη ρίζα της μοχθηρίας και του κακού που κομίζουν τα αρσενικά; Το δίχως άλλο. Οι γυναίκες, αντίθετα, περισσότερο απ’ οποιονδήποτε, υφίστανται τη βία, τα βασανιστήρια, τα χτυπήματα, όπως όλοι οι αδύναμοι, όπως ο Μπρυνό, ο μικρός οικότροφος των Στοιχειωδών σωματιδίων, ο οποίος υφίσταται τα βασανιστήρια των φασιστοειδών του κοιτώνα του και το απαίσιο γέλιο των νικητών. Σαρκασμός και κυνισμός – οι μαστοί του πολιτισμού μας.'
Μπερνάρ Μαρίς, Ο Ουελμπέκ ως Οικονομολόγος, μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας