'Είναι πιθανό ότι ο Σπινόζα έχασε την παρθενιά του ερχόμενος σε επαφή με γυναίκες ελευθερίων ηθών και ένιωσε την περίφημη μετεσκπερματική θλίψη, πιο έντονη μάλιστα, καθώς η πράξη είχε γίνει χωρίς έρωτα. Το ακόμη πιθανότερο είναι ότι ένιωσε επιθυμία και έρωτα για τη μοναχοκόρη του δασκάλου του, την Κλάρα-Μαρία. Όταν ο Μπαρούχ γνώρισε τον Βαν ντεν Έντεν, γύρω στο 1652, εκείνη ήταν μόλις δώδεκα ετών. Όταν εγκαταστάθηκε στο σπίτι του δασκάλου του, το νεαρό κορίτσι είναι δεκαέξι ετών και έχει πολύ τακτική επαφή με τον Μπαρούχ, διότι του κάνει ιδιαίτερα μαθήματα ελληνικών και λατινικών. Παίζει επίσης πιάνο. «Καθώς ο Σπινόζα είχε ευκαιρία να τη βλέπει και να της μιλάει πολύ συχνά» γράφει ο Κολέρους «την ερωτεύτηκε· ομολόγησε μάλιστα ότι σχεδίαζε να την παντρευτεί. Δεν ήταν από τις πιο όμορφες ούτε από τις πιο καλοφτιαγμένες, αλλά είχε πολύ μυαλό, ικανότητες και πάθος, πράγμα το οποίο είχε αγγίξει την καρδιά του Σπινόζα».
Δυστυχώς, ο Μπαρούχ είχε έναν αντίζηλο στο πρόσωπο ενός Γερμανού φοιτητή, ονόματι Κέρκερινγκ, ο οποίος είχε έρθει από το Αμβούργο. Κατά τον Κολέρους, ο τελευταίος αυτός κατάφερε να κατακτήσει την καρδιά της νεαρής γυναίκας προσφέροντάς της ένα μαργαριταρένιο κολιέ. Η εξήγηση είναι πολύ συνοπτική και, το λιγότερο, απαξιωτική για μια κοπέλα τόσο λεπτή και καλλιεργημένη, η οποία δεν ήταν εξάλλου φτωχή. Ο πραγματικός λόγος της επιλογής υπέρ του Κέρκερινγκ μου φαίνεται βασίζεται πολύ περισσότερο στο γεγονός ότι ο τελευταίος αυτός, λουθηρανός το θρήσκευμα, δέχτηκε να ασπαστεί τον καθολικισμό για να παντρευτεί την Κλάρα-Μαρία, η οποία ήταν ένθερμη καθολική. Καμία αμφιβολία συνεπώς ότι οι εβραϊκές ρίζες του Σπινόζα, καθώς και η άρνησή του να ασπαστεί τον χριστιανισμό και να βαπτιστεί έπαιξαν πολύ πιο καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της κοπέλας. Ο Μπαρούχ υπαινίσσεται πιθανότατα αυτόν τον πόνο της καρδιάς του και αυτή την ανεκπλήρωτη επιθυμία του, όταν μιλάει για τη «θανάσιμη αρρώστια» που τον έκανε να ριχτεί στην αναζήτηση της σοφίας, για να βρει ζωτικό γιατρικό. Πώς να μη δούμε ωστόσο στην απόπειρα δολοφονίας και στον αποκλεισμό από την κοινότητα τον «μεγάλο κίνδυνο» στον οποίο αναφέρεται;
Αποφασίζοντας λοιπόν να στρατευτεί ψυχή τε και σώματι στον στοχασμό πάνω στον εαυτό του και τον κόσμο, ο νεαρός Μπαρούχ επιχειρεί να θεραπεύσει τις βαθιές πληγές του. Όπως εξομολογείται, του χρειάζεται κάποιος χρόνος για να φτάσει να αποσπαστεί από τα συναισθηματικά και υλικά αγαθά και να ανακαλύψει ότι η έντονη χαρά που του προσφέρει η αναζήτηση της αλήθειας μπορεί να γεμίσει την ύπαρξή του. Παραιτείται οριστικά από την ιδέα να παντρευτεί και αποφασίζει να πάει να ζήσει στην εξοχή, για να συγκεντρωθεί ολοκληρωτικά στο καινούργιο του πάθος, που θα είναι έκτοτε το πάθος όλης του της ζωής: τη φιλοσοφία.'
Φρεντερίκ Λενουάρ, Το Θαύμα Σπινόζα ή Όταν η Φιλοσοφία Μπορεί να Μας Αλλάξει τη Ζωή, μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη