'Αυτή η πρώτη μετουσίωση –το βιβλίο υπερυψωμένο στο μεγαλείο ενός ερωτικού σώματος– καθιστά δυνατή μια δεύτερη, καθοριστικότερη μετουσίωση, που συνοδεύει τις μεγάλες, εντυπωσιακές μεταμορφώσεις της εφηβείας. Είναι η στιγμή που, ως ένα είδος αντίστροφης μετουσίωσης, το σώμα γίνεται βιβλίο. Το σεξουαλικό σώμα δεν συνιστά αποκλειστικά ένα όργανο για την απόλαυσή μου, αλλά κάτι που μπορεί να αναγνωσθεί: ερωτικό βιβλίο, βιβλίο φτιαγμένο από σάρκα, βιβλίο ενορμητικό. Είναι ένα σώμα που δεν σταματά κανείς να το διαβάζει και να το καταβροχθίζει: σώμα φτιαγμένο από σελίδες και γραφή. Διπλή μεταμόρφωση, λοιπόν – το μάθημα γεννά ερωτικά σώματα από τα αντικείμενα της γνώσης, αλλά η επίδρασή του εκτείνεται πέρα από τη γνώση γεννώντας βιβλία από τα σώματα, μεταμορφώνοντας το σώμα της αγαπημένης σε βιβλίο.
Αν η Κουλτούρα έρχεται να καταλάβει τη θέση των ναρκωτικών –όπως θα έλεγε ο Παζολίνι–, αν μας αποκόβει από την ψευδαίσθηση της αιμομικτικής απόλαυσης, τότε μπορεί πραγματικά να μεταμορφώσει τον ίδιο τον κόσμο σε βιβλίο. Και σε αυτήν τη μεταμόρφωση ο έρωτας γίνεται θαυμασμός για τον κόσμο του Άλλου. Η δυνατότητα να γίνει το σώμα βιβλίο συμπίπτει, όντως, με τη δυνατότητα του έρωτα, ο οποίος, κατά βάθος, είναι το ύψιστο όνομα της συνάντησης, αφού κάθε συνάντηση άξια του ονόματός της είναι συνάντηση ερωτική. Γι’ αυτό τον λόγο, ο Φρόυντ ορίζει τη μετουσίωση όχι τόσο ως μηχανισμό άμυνας («εκλογίκευση», ως άμυνα έναντι της ενόρμησης και ως αντίβαρο στην άμεσα σεξουαλική ικανοποίηση της ενόρμησης), αλλά ως ιδιαίτερη μορφή της ενορμητικής ικανοποίησης, που αποκλείει την απώθηση («ικανοποίηση χωρίς απώθηση»). Στη μετουσίωση έχουμε μεν σωματική απόλαυση, δίχως όμως αυτή να είναι ξεκάθαρα σεξουαλική, δεδομένου ότι η ενόρμηση δεν βρίσκεται σε άμεση επαφή με το σώμα αλλά ερωτοποιεί τη γνώση και ανυψώνει το πολιτιστικό αντικείμενο στην περιωπή της ερωτικής βλέψης. Το να εξηγήσουμε, συνεπώς, ένα ποίημα του Ουγκαρέττι, τους νόμους της θερμοδυναμικής ή την προέλευση των ηπείρων, μια καινούργια γλώσσα, την ωραία μορφή μιας μαθηματικής πράξης ή ενός γεωμετρικού θεωρήματος δεν συνιστά ποτέ ένα απλό θέμα τεχνικής κατάρτισης ή μεταφοράς περιεχομένων από ένα δοχείο σε ένα άλλο, σε συνθήκες εργαστηριακές· αντίθετα, η εξήγηση που δίνουμε συνίσταται στην επιτυχή μας προσπάθεια να διατηρήσουμε ζωντανά τα αντικείμενα της γνώσης απεργαζόμενοι αυτήν τη μεταβίβαση αγάπης και έρωτα προς την κουλτούρα, η οποία αποτελεί το πιο ισχυρό αντίδοτο για να μη χάσουμε τον δρόμο μας στη ζωή – το ερμηνεύειν σημαίει κιόλας παιδαγωγείν.'
Μάσιμο Ρεκαλκάτι, Η Ώρα του Μαθήματος: Για την Ερωτική Διάσταση της Διδασκαλίας, μτφρ. Άννα Πλεύρη & Γιοβάνα Βεσσαλά, εκδ. Κέλευθος