'Ένας ηθικός αποκλεισμός που θα ευνοούσε αδικαιολόγητα ένα τυχαίο είδος, π.χ. τα κεφαλόποδα, δεν θα ήταν ανθρωποκεντρικός, θα ήταν όμως σπισιστικός. Το ίδιο θα ίσχυε και στην περίπτωση ενός αποκλεισμού που θα ευνοούσε αδικαιολόγητα τα άτομα ενός είδους πιο οικείου στους ανθρώπους (όπως οι πίθηκοι ή τα θηλαστικά). Στην τελευταία περίπτωση, όμως, γεννάται ένα ερώτημα: Θα έπρεπε ένα περιστατικό σπισισμού τέτοιου τύπου να θεωρηθεί και αυτό, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ως μια μορφή ανθρωποκεντρισμού; Προκειμένου να δώσουμε απάντηση σε αυτό το ερώτημα, είναι απαραίτητο να κάνουμε έναν εννοιολογικό διαχωρισμό.
Ο όρος ανθρωποκεντρικός, υπό μια ευρεία έννοια, δηλώνει αυτόν που είναι σχετικός με τον ανθρωποκεντρισμό. Για να δηλωθεί η εύνοια προς τον ανθρωποκεντρισμό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας όρος παρόμοιος αλλά διαφορετικός: ο όρος ανθρωποκεντριστικός [anthropocentrist]. (Σημειώστε ότι δεν υπάρχει αντίστοιχος γλωσσικός δυισμός στην περίπτωση της λέξης σπισιστικός [speciesist], η οποία σημαίνει τον σχετικό με τον σπισισμό και τον υπέρμαχο του σπισισμού εξίσου.) Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι ανθρωποκεντρική προσέγγιση είναι αυτή που εμπεριέχει απαραιτήτως μια θέση που ευνοεί τους ανθρώπους έναντι των μη ανθρώπων, ενώ ανθρωποκεντρική είναι η προσέγγιση που υιοθετείται (κάποια στιγμή) με σκοπό την υπεράσπιση μιας τέτοιας θέσης.
Ας υποθέσουμε ότι υπερασπιζόμαστε ως ηθικώς σημαντικό ένα κριτήριο που θεωρούμε ότι επισημαίνει μια διαφορά ανάμεσα στα ανθρώπινα και στα μη ανθρώπινα ζώα. Η εκτίμησή μας, ωστόσο, αποδεικνύεται εσφαλμένη: ανεξάρτητα από το εάν αυτό το κριτήριο είναι ή όχι ηθικώς σχετικό, η αλήθεια είναι ότι κάποιοι άνθρωποι το πληρούν και κάποιοι άλλοι όχι. Εάν έχουν όντως έτσι τα πράγματα, το συγκεκριμένο κριτήριο δεν θα ήταν πραγματικά ανθρωποκεντρικό. Η χρήση του, όμως, με σκοπό να επισημανθεί μια ηθική διαφορά μεταξύ ανθρώπων και μη ανθρώπων, θα ήταν ανθρωποκεντριστική. Σύμφωνα με αυτό, είναι επίσης δόκιμη η χρήση του όρου «ανθρωποκεντριστική προκατάληψη» για να χαρακτηριστεί η μεροληψία προς τα μέλη του ανθρώπινου είδους. Στην πραγματικότητα, κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει μια διάκριση ή μια καταπίεση εξαιτίας της –μη σκόπιμης– ανθρωποκεντριστικής του προκατάληψης (μια τέτοια περίπτωση θα ήταν όμοια με εκείνη κατά την οποία κάποιος δεν θέλει να υποστηρίζει λόγω της απερίσκεπτης σεξιστικής του προκατάληψης.) Κατ’ αυτό τον τρόπο, μπορεί να προκύψουν ανθρωποκεντριστικά δεδομένα, τα οποία καταλήγουν να υποστηρίζουν μια θέση που δεν είναι ανθρωποκεντριστική (λόγω της λάθους εκτίμησης όσων τις υποστηρίζουν).
Αντίστοιχα, μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις θέσεις που ευνοούν αδικαιολόγητα τους ανθρώπους ή τα μέλη κάποιου άλλου είδους –εάν αυτό συμβαίνει βάσει κριτηρίων που είναι κατά κοινή παραδοχή ανθρωποκεντρικά–, ως θέσεις βασισμένες σε διευρυμένα ανθρωποκεντρικά δεδομένα. Τέτοιες θέσεις δεν είναι σπάνιες.
Για παράδειγμα, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι όλοι οι μεγάλοι πίθηκοι δικαιούνται να τους συμπεριφέρονται με σεβασμό αλλά να αρνηθούμε αυτό το δικαίωμα στα υπόλοιπα αισθανόμενα όντα, επικαλούμενοι επιχειρήματα που συνήθως χρησιμοποιούνται για την υπεράσπιση του ανθρωποκεντρισμού (υποστηρίζοντας, λόγου χάρη, ότι μόνο μεγάλοι πίθηκοι κατέχουν κάποιες συγκεκριμένες ικανότητες). Επιπρόσθετα, για παρόμοιους λόγους μπορούμε να ευνοήσουμε τα «ανώτερα» θηλαστικά έναντι των άλλων ζώων, ενώ, βάσει του ίδιου σκεπτικού, κάποιοι θεωρούν ότι τα λεγόμενα «ζώα συντροφιάς» πρέπει να χαίρουν προνομιακής μεταχείρισης. Επί της ουσίας, μέσα από την ανάλυση διαφορετικών σπισιστικών διακρίσεων διαπιστώνουμε στην πράξη ότι οι περισσότερες διακρίσεις που γίνονται ανάμεσα σε μη ανθρώπινα όντα βασίζονται σε μια ανθρωποκεντρική μεροληψία.'
Όσκαρ Όρτα, Τι Είναι Σπισισμός;, μτφρ. Γιώργος Καφφέζας, εκδ. Κυαναυγή