'Η πρακτική της αξιλόγησης και της «ψυχανάλυσης» ηγετικών προσωπικοτήτων έχει βαθιές καταβολές και δεν ανακαλύφθηκε ή εφευρέθηκε από τους Αμερικανούς. Δεν χρειάζεται να πάμε πίσω στον αρχαίο κόσμο και στις αυτοκρατορίες της εποχής -την περσική, την ελληνική, τη ρωμαϊκή (τη σύγκρουση με τον Αννίβα, για παράδειγμα)- για να διαπιστώσουμε την ύπαρξη της πρακτικής. Η βυζαντινή διπλωματία, όπως μας θυμίζει ο μεγαλύτερος ίσως μελετητής του Βυζαντίου Στίβεν Ράνσιμαν, επειδή αποτελούσε το πρώτο όπλο του αυτοκράτορα, που χρησιμοποιούσε με φειδώ το στρατό και το στόλο του, ήταν ικανότατη στη συλλλογή πληροφοριών και στη μελέτη των αντιπάλων, των συνηθειών τους, των χαρακτηριστικών τους γνωρισμάτων και των πολεμικών τους τακτικών. Αν οι αντίπαλοι ήταν από «έθνος βάρβαρον», που εντυπωσιαζόταν εύκολα, εφάρμοζαν έναντί τους συγκεκριμένες μεθόδους εντυπωσιασμού. Αν πάλι αυτοί προέρχονταν από τη Δύση, η προσέγγιση ήταν διαφορετική. Και στις δύο όμως περιπτώσεις στόχος ήταν να τους «κόψουν τα φτερά» και να τους εντυπωσιάσουν με το μεγαλείο, την αίγλη και τη δύναμη του αυτοκράτορα, ώστε ν’ αποτρέπονται από το να εκστρατεύουν εναντίον τους ή να συμμαχούν με τους αντιπάλους τους και να είναι εύκολη στους Βυζαντινούς η «διαχείρισή» τους.
Ωστόσο, με τη μορφή που την αναγνωρίζουμε σήμερα, η κατασκευή ψυχολογικών πορτρέτων ή ψυχογραφημάτων ηγετών, προκειμένου να καταστεί πιο αποτελεσματική η διαχείρισή τους, έχει καταβολές στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Συγκεκριμένα, ήταν η προσπάθεια των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, και ειδικά του προπομπού της CIA, του OSS (Office of Strategic Services), να «διαβάσουν» τον εσωτερικό κόσμο του Χίτλερ που άνοιξε διάπλατα το δρόμο για την ανάδειξη της πρακτικής αυτής. Ήταν η σχεδόν απόλυτη επιτυχία του πειράματος με τον Χίτλερ (η μελέτη προέβλεπε τον αυξανόμενο νευρωτισμό και την παράνοιά του, την αυξανόμενη βαναυσότητα και τελικά την αυτοκτονία του) που όλο και πιο συχνά ώθησε τη CIA μεταπολεμικά να θέτει την πρακτική σε εφαρμογή όλο και πιο συχνά και να ιδρύσει, σε συνεργασία με άλλες υπηρεσίες, όπως την Defense Intelligence Agency (DIA), ολόκληρη «σχολή», που λειτουργούσε υπό την εποπτεία του National Foreign Assessment Center της ίδιας της CIA. Αρχηκά η σχολή ονομάστηκε Center of Analysis of Personality and Behavior και αργότερα μετονομάστηκε σε Political and Psychology Center. Τη δεκαετία του 1990 η σχολή υπέπεσε σε δυσμένεια και υποβαθμίστηκε, ειδικά επί προεδρίας Κλίντον [...].
Σήμερα η σχολή συνεχίζει να λειτουργεί με πιο διευρυμένη εντολή ως Medical and Psychological Analysis Center, με τον επικεφαλής της να είναι γνωστός εντός της CIA ως «VIP-med». Η προσθήκη του «Medical» στο «Psychological» κρίθηκε αναγκαία διότι η κατάσταση της υγείας ξένων ηγετών θεωρείται πλέον, και δικαιολογημένα, εξίσου σημαντική όσο και η «πνευματική» τους. Αυτό έχει μεγάλη σημασία σε περιοχές του κόσμου όπου το ζήτημα της διαδοχής δεν είναι καθόλου δεδομένο και αποκτά ιδιαίτερη και κρίσιμη σημασία για τη σταθερότητα μιας περιοχής και για τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Σε κράτη-κλειδιά, όπως είναι η Κούβα, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, η Βόρεια Κορέα κ.ά., είναι οφθαλμοφανές το τι διακυβεύεται. Εκτιμάται, για παράδειγμα, ότι υπήρξε αδυναμία της CIA να διαγνώσει ότι ο σάχης της Περσίας έπασχε από καρκίνο, κάτι που ο ίδιος και το περιβάλλον του απέκρυπταν επιμελώς. Αυτό είχε ως συνέπεια να αλλοιωθεί η συμπεριφορά του από τα φάρμακα και τη θεραπεία και να επηρεαστεί η βούλησή του να αντιδράσει αποτελεσματικά προτού τα πράγματα στην Τεχεράνη ξεφύγουν από τον έλεγχό του.'
Μάριος Ευρυβιάδης & Μιχάλης Ιγναντίου, CIA-, Ο Απόρρητος Φάκελος του Ανδρέα, εκδ. Α. Α. Λιβάνη